ابو القاسم سلطانى
266
دايرة المعارف طب سنتى ( گياهان دارويى ) ( فارسى )
4 - Artemisia indica با نام شيخ خراسانى ، الحشيشه الخراسانيه و برنجاسف كوهى ( شليمر ) در همان مواردى كه ساير انواع شيح به كار مىروند مصرف درمانى دارد . ( واژهنامه شماره 643 ) همانطوريكه در كتاب تذكره داود انطاكى آمده است گياهان زيادى به نام شيح ناميده مىشوند حتى بعضى افسنتين و عبيثر آن را نيز به نام شيح ناميدهاند . چون اثرات درمانى ذكر شده در كتب قديم براى اقسام شيح از جمله افسنطين بحرى يكى مىباشد لذا از شرح مجدد خوددارى مىشود . خواص و موارد كاربرد آنها در طب سنتى همان است كه ذيل افسنطين بحرى در اين دايره المعارف آمده است به افسنتين بحرى مراجعه شود . ( 1 * ) - تت صيدنه عپ 424 ( 2 * ) - قانون عب 435 ( 3 * ) - اغراض الطبيه 634 ( 4 * ) - وخشيزك كه معرب آن وخشيزق مىباشد در طب سنتى سه گياه به اين نام ناميده شدهاند يكى گياه Artemisia judaica L كه مورد بحث است ديگرى گياهى به نام بستيناج كه محرف آن بستياج است و نام علمى آن Ammi visnaga مىباشد و تخم اين گياه نيز به نام درمنه تركى ناميده مىشود اگر در نسخ قديم درمنه تركى آمده باشد منظور بستيناج استو اگر واژه تخم ذكر نشده باشد منظور گياه اولى است كه هميشه شكوفه و گل آن را مورد مصرف قرار مىدهند و بالاخره گياه سوم به نام حمص الامير يا خار خسك Tribulus terristris L كه آن نيز گاهى به نام وخشيزك ناميده شده است . ( 5 * ) - تحفه 89 - 169 و 260 ( 6 * ) - اختيارات بديعى 261 و 442 ( 7 * ) - هدايه 262 ، 290 و 423 Code - 652 بوته Artemisia scoparia Waldst Kit گياهى است دو ساله ، پايا با ريشه ضخيم ، ساقه به ارتفاع 30 تا 70 سانتيمتر بسيار منشعب ظاهر بدون كرك از خانواده Compositae ، برگها تخممرغى يا گرد ، بدون كرك ، به درازاى 3 تا 5 سانتيمتر با 2 بار و ندرتا 3 بار تقسيم شانهاى با دمبرگ بسيار كوتاه يا بدون دمبرگ ، گل زردرنگ ، مجتمع ، كه در ماههاى خرداد تا شهريور ظاهر مىشود . محل رويش سبزوار ، بسطام بين مشهد و سرخس رود نزديك هشتپر ، ميانه ، بين سلماس و اروميه و ساير نقاط مىرويد . از سرشاخههاى گلدار اين گياه با نام شيح يا درمنه در عطاريهاى تهران و طب عوام به عنوان ضد انگلهاى گوارشى و تقويتكننده مصرف مىشود . اين گياه به اسامى درمنه شرقى ، جاروى مشهدى ، سلمان و سلبكو ناميده مىشود .